جمعه ۲۴ آذر ۱۳۹۶   |   Fri December 15, 2017  
   
 
 آرشیو  |  جستجو         
         صفحه اصلی   |
     پربازدیدترین ها
مجله بهداشت و سلامت - سال هفتم- شماره 37
مجله بهداشت و سلامت - سال ششم- شماره 36
مجله مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 2
مجله مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 1
ورزش و سرگرمی - سال هفتم- شماره36
مجله بهداشت و سلامت - سال هفتم- شماره 39
معلومات عمومی - سال هفتم- شماره 1
معلومات عمومي - سال هفتم - شماره 2
مجله فناوری اطلاعات - سال هفتم- شماره 32
مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 3
     مدیریت شهری
مديريت شهري -  شماره 9
مدیریت شهری -  شماره 8
مديريت شهري -  شماره 7
مدیریت شهری -  شماره 6
مدیریت شهری -  شماره 5
مدیریت شهری -  سال هشتم-شماره 4
مدیریت شهری -  سال هفتم- شماره 3
مجله مدیریت شهری -  سال هفتم- شماره 2
مجله مدیریت شهری -  سال هفتم- شماره 1
  بیشتر ...
     فناوری اطلاعات
فناوری اطلاعات -  شماره 34
فناوري اطلاعات -  شماره 33
مجله فناوری اطلاعات -  سال هفتم- شماره 32
مجله فناوری اطلاعات -  سال هفتم- شماره 31
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 30
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 29
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 28
مجله فناوری اطلاعات -  سال پنجم- شماره 27
مجله فناوری اطلاعات -  سال پنجم- شماره 26
مجله فناوری اطلاعات -  سال چهارم- شماره 25
  بیشتر ...
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩١/١٠/١۵ تعداد بازدیـد : ۵٩۵ نسخه چاپی
 
 فرهنگ و هنر
 سال ششم- شماره ٣٢
 
 
 
مجله فرهنگ و هنر

 

عناوین

 

:: آسیب‌شناسی تربیت

:: کتابخوان کردن کودکان با ۵ حرکت

:: اسراف و قناعات

:: جایگاه قناعت در روایات

:: راه های مبارزه با اسراف

 

آسیب‌شناسی تربیت

د‌ر مطالعات مختلف برای شناخت گروه‌های سنی، آن‌ها را طبقه‌بند‌ی و سپس تمایزات و خصوصیات آن‌ها بررسی می‌‌شود‌. این‌گونه شناسی‌ها به شناخت ما از ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری جوانان کمک می‌‌کند‌. د‌ر مطالعه جوانان و د‌وره جوانی، بیش‌تر از آن که د‌نبال تفاوت‌ها باشیم بهتر است به تجارب تحمیل شد‌ه اجتماعی برآن‌ها بپرد‌ازیم. آن‌چه یک جوان را از بزرگسال متمایز می‌‌کند‌، فقط تاریخ تولد‌ او نیست، انتظارات و کنش‌های اجتماعی، تاثیر عمیق‌تری بر رفتار و افکار او د‌ارد‌.‏▪ ‏«کـارل مـانـهـایـم» کـه بــه شـیـوه جامعه شناسانه مشکلات نسل‌های د‌ه سال پس از جنگ جهانی را بررسی کرد‌ه، معتقد‌ است: تعلق به یک طبقه، نسل یا گروه سنی مشابه، به هر فرد‌ د‌ید‌گاه مشابهی د‌ر عملکرد‌های اجتماعی و تاریخی می‌‌د‌هد‌. هم‌چنین این تعلق موجب می‌‌شود‌ ویژگی‌های فکری و تجربی خاصی د‌ر افراد‌ ایجاد‌ شود‌. او د‌ر جای د‌یگر نیز یاد‌آور می‌‌شود‌:‏

خانواد‌ه‌ها و معلمان باید‌ توجه د‌اشته باشند‌ که معیارهای اولیه تربیتی خود‌ را باید‌ بر محور علائق د‌رونی و انگیزه‌های د‌اخلی قرار د‌هد‌. به عبارت د‌یگر فرهنگ خانواد‌ه و جامعه باید‌ د‌ر سطحی قرار گرفته باشد‌ که فرزند‌ان براساس کشش‌های د‌رونی به‌سوی کمالات انسانی از قبیل د‌رستی، راستی، نظم و انضباط و اد‌ب و کمال و علم د‌وستی و شجاعت و عد‌الت د‌ر حرکت باشند‌.

مربیان و معلمان باید‌ تمام اهتمام خود‌ را صرف به وجود‌ آورد‌ن انگیزه‌های د‌رونی کنند‌ تا د‌ر پرتو این محرکات د‌رونی، فرزند‌ان خود‌ به‌خود‌ با میل و رغبت به‌سوی کمالات انسانی حرکت کنند‌. ممکن است د‌ر موارد‌ی برای اینکه کشش‌های د‌رونی تقویت شود‌، نیاز به استفاد‌ه از تشویقات و عوامل ترغیبی باشد‌.

بنابراین اولیاء فرهنگ و آموزش و پرورش باید‌ با یک تغییر بنیاد‌ی، نظام آموزش و پرورش را د‌گرگون کرد‌ه و به‌جای اشاعه روحیه مد‌رک‌طلبی و رفاه‌طلبی، عشق و ایمان به کمالات انسانی را پرورش د‌هند‌.

پس به جاست با بازنگری عمیق آنچه تاکنون به عنوان اقد‌امات آموزشی و تربیتی انجام د‌اد‌ه‌ایم به نقاط ضعف و قوت نظام آموزش و پرورش پی‌برد‌ه و شرایطی را که منجر به پرورش حس مذهبی از روی میل و اشتیاق د‌رونی شد‌ه است را باز شناخته و تقویت کنیم.
د‌ر واقع، باید‌ به مطالعه جد‌ی و همه جانبه عوامل آسیب‌زای تربیت د‌ینی بپرد‌ازیم و با بهره‌گیری از تعالیم و روشهایی که د‌ر قرآن آمد‌ه است، راهبرد‌های تبلیغی اثربخش و شیوه‌های اکتشافی و فطری را باز شناخته و با توجه به توصیه‌ها و نمونه‌های عینی و عملی سیره و سنت انبیا و اولیای خد‌اوند‌ به تربیت د‌ینی، روح تازه‌ای ببخشیم.

▪ توانمند‌سازی

اغلب مد‌یران تصور می‌کنند‌ توانمند‌سازی مفهومی قد‌یمی است، د‌ر حالی که چنین نیست اگر آنها بتوانند‌ گام‌های توانمند‌سازی را به د‌رستی و با احتیاط برد‌ارند‌، می‌توانند‌ از میان کاد‌ر آموزش و پرورش، مد‌یرانی قد‌رتمند‌ و صاحب‌نظر انتخاب کنند‌.

 گامهای توانمند‌ی‌سازی به این شرحند‌:

0)                       ایجاد‌ اعتماد‌

0)                       تفویض اختیار

0)                       الگوسازی

0)                       گسترش ارتباطات

0)                       ترغیب به خلاقیت

0)                       گسترش مهارتهای حرفه‌ای

0)                       فراهم‌سازی منابع مالی و ماد‌ی

0)                       قد‌رشناسی و پاد‌اش

0)                       ایجاد‌ نظم

٠)    ایجاد‌ نظم یکی از گامهای مهم توانمند‌سازی است. هیچ سازمان و جامعه‌ای بد‌ون نظم، یعنی سازماند‌هی و هماهنگی، راه به جایی نمی‌برد‌.

 

کتابخوان کردن کودکان با ۵ حرکت

ما در عصري زندگي مي‌کنيم که وجود تلويزيون، رايانه و بازي‌هاي کامپيوتري علاقه کودکان به خواندن کتاب‌ها را کاهش داده است...
کارشناسان مسايل کودک ۵ راه توصيه مي‌کنند که با کمک و به کارگيري آنها مي‌توانيد کتاب‌ خواندن را به يک لذت براي فرزندتان تبديل کنيد:

١ - به شخصيت‌هاي داستاني جان بدهيد

کتاب‌ خواندن به اندازه کافي خسته‌کننده است و اگر مطلب کمي پيچيده باشد به سرعت فرد را زده مي‌کند. اگر فرزند شما نيز از خواندن زود خسته مي‌شود، همراه با او بنشينيد. کتاب را با صداي بلند بخوانيد و به شخصيت‌ها جان بدهيد. براي يک فرد خشن صدايتان را کلفت و براي يک مظلوم صدايتان را نازک کنيد... و پس از مدتي از فرزندتان بخواهيد که همين کار را انجام دهد و شما به کتاب خواندن او گوش دهيد. شايد اين کار کمي از وقت شما را بگيرد اما براي آن ارزش قايل شويد تا لذت کتاب خواندن فرزندتان تبديل به عادت شود.

٢ - او را به کتابخانه ببريد

کتابخانه تنها مکاني است که انسان را براي مطالعه سر شوق مي‌آورد. به يکي از کتابخانه‌هاي بزرگ شهرتان مراجعه کنيد و برحسب سن فرزندتان او را به قفسه مربوط به کتاب‌هاي رده سني‌اش راهنمايي کنيد. به اين ترتيب او احترام گذاشتن و ارزش‌مندي کتاب‌ها را مي‌آموزد. در همين حين تمامي قوانين مربوط به کتابخانه از جمله سکوت، تعداد کتبي که مي‌تواند به امانت بگيرد و زمان بازگرداندن کتب را به او يادآوري کنيد. در کتابخانه اجازه بدهيد خود او در قفسه‌ها به دنبال کتاب مورد علاقه‌اش بگردد و پس از مدتي نيز در اتاق خود او کتابخانه‌اي کوچک بسازيد.

٣ - او را عضو گروه کنيد

فرهنگسراهاي محلي معمولا مکان‌هايي براي مطالعه، نوشتن يا ديگر فعاليت‌هاي گروهي دارند. گروه مي‌تواند کودکان را سر ذوق بياورد. وقتي يکي از آنان کتابي زيبا مي‌‌خواند، در مورد آن با ديگران سخن مي‌گويد و همين امر باعث غرق شدن کودکان در دنياي فانتزي کتاب‌ها مي‌شود.

۴ - برايش مجله بخريد

فقط به دنبال خريد کتب درسي، کمک‌درسي يا کتاب‌هاي رمان نباشيد. مجلات يا حتي کتاب‌هاي مصور براي کودکان بسيار جذاب‌اند. همراه با او براي خريد مجلات برويد و اجازه بدهيد از ميان مجلات انتخاب شده براي رده سني او، خود کودکتان مجله‌اي را انتخاب کند. شايد او از خواندن کتاب هري‌پاتر لذت نبرد و ترجيح بدهد فيلم آن را تماشا کند. پس به او اجبار نکنيد و اجازه بدهيد خود او انتخاب‌گر باشد

۵ - داستان‌هاي ترانه‌دار انتخاب کنيد.

اگر فرزند شما کم‌سن است و مي‌‌خواهيد لذت مطالعه را در او بيدار کنيد، کتاب‌هايي را تهيه کنيد که همراه‌ آنها ديسک يا کاست ترانه به فروش مي‌رسد. مي‌توانيد شب هنگام موقع خواب کتاب را به دست فرزندتان بدهيد و نوار را روشن کنيد تا او همراه با شنيدن نوار آهنگ‌دار کتاب مربوطه را هم ورق بزند و تصاويرش را نگاه کند. پس از مدتي نيز مي‌توانيد به همراه او آوازها را حفظ کنيد و بخوانيد

 

اسراف و قناعات

مسئله اسراف و قناعات از مفاهیم و گزاره های مورد اهتمام دین مبین اسلام است که به بیان های مختلف در آیات قرآنی و روایات اهل بیت علیه السلام مورد بحث و تأکید گسترده ای قرار گرفته است.

معنی و مفهوم اسراف :

اسراف در لغت به معنی تجاوز و زیاده روی است، بنابر این در مورد اعتقادی و همچنین  در تمام افعال و اعمال انسانی متصوران  به
 
گونه ای که تجاوز و زیاده روی و زیاده خواهی از هر چیز ی مصداق اسراف و عامل آن را اسراف می نامند به گونه ای که انسان درباره
خود یا دیگری چیزی را که دروغ و سزاوار نیست معتقد شود یا در جایگاهی قرار بگیرد که فاقد شایستگی های لازم در آن جایگاه  می
باشد .

یا حتی بیهوده تلف نمودن فرصت ها یا وقت گذرانی در امور غیر ضروری و نیز آنچه که سزاوار تصدیق و اعتقادات باور نداشتن مثل ضرورت اعتقاد به خدا، نبوت، امامت و معاد و ................ که از نظائر اسرافند.


قرآن کریم در اینگونه موارد ، نمونه هایی می فرماید :

الف) اعتقاد فرعون به ربوبیت خودش :

« یا ایها الملأ ما لکم ما علمتُ لکم من اله غیر » ( سوره قصص آیه ٣٨ )

« که برای شما خدایی نمی شسناسم »

پاسخ خداوند به فرعون :

« و ان فرعون لعالٍ فی الارض و انه لمن المسرفین »  (سوره یونس آ یه ٨١)

« و فرعون برتری طلبید در زمین و پروردگار عالم او را از مسرفین خواند»

ب) عدم ایمان به خدا ، نبوت ، امامت ، معاد و عدل :

و این چنین جزا می دهیم کسی را که از حد بگذراند (اسراف) به پروردگارش ایمان نیاورد و عذاب آخرت سخت است .

اسراف و تبذیر :

اسراف به معنای تجاوز از حد و زیاده روی کردن است ،که آن یا از جهت کمیت است ،که صرف کردن مال است در مورد ی که سزاوار نیست و یا از جهت کیفیت است و آن صرف کردن مال است در موردی که سزاوار است، لکن بیشتراز آنچه شایسته است و از همین جهت صرف مال را در موردی که سزاوار نیست ( تبذیر ) گفته اند. و صرف مال را در زیادتر از آنچه سزاوارمی باشد ( اسراف ) دانسته اند..

اسراف حتی در امور مباح هم جایز نیست :

موضوع صرفه جویی به قدری در اسلام اهمیت دارد که علمای اخلاق تأکید می کنند سزاوار است مؤ من در امور مباح سعی کند که اسراف نکند، مانند اسراف در خواب ، بیداری ، حرف زدن ، خوردن چنانکه در حدیث است. خدا      پر خور و پرخوابی را دشمن می دارد.

در نکوهش اسراف و تبذیر ، و ارزش و جایگاه میانه روی و بهره گیری صحیح از نعمت های الهی در آیات قرآنی و روایات اسلامی سخن فراوان به بیان آمده است. برخی از این آیات عبارتند از :

اسراف و تبذیر در نگاه قرآنی :

١- اسراف کاران از اصحاب آتش اند :

« و ان المسرفین هم اصحاب النّار »

« و همانا اسراف کاران همراهان آتش اند » ( غافر / ۴٣ )

٢- خداوند گمراه کننده مسرفین است :

« کذالک یُضلّ الله من هو مسرفٌ مرتاب »

« و بدینسان گمراه کند خدا هر که را که فزونی خواه و شک آورنده است. » ( غافر / ۴٣) )

٣- خداوند اسراف کنندگان را دوست نمی دارد :

« و لا تسرفو لا عیب المسرفین »

« اسراف نکنید چرا که خداوند اسراف کنندگان را دوست نمی دارد » ( انعام / ١۴١)

۴- درست و صحیح مصرف نکردن مبغوض خداوند است :

« کلوا والشربوا و لا تسرفوا انه لا عیبالمسرفین »

« بخورید و بیاشامید ولی هرگز اسراف نورزید همانا خداوند اسراف کاران را دوست ندارد»

۵- میانه روی در هرکاری حتی در انفاق پسندیده است :

« والذین اذا انفقوا لم یسرفو و لم یفتروا و کان بین ذالک قواماً »

« و آنانکه گاهی انفاق کنند نه فزون رفتند و نه سخت گیرند و با شد میان این اندازه ها»

از تدبر در آیات قرآن کریم بخوبی درمی یابیم که مسئله اسراف در معنای بسیار وسیعی در قرآن بکار برده شده است. همانگونه که در روایات نیز آمده است اسراف مراتب مختلفی دارد ! به گونه ای که گاهی مختص به خوردن و آشامیدن است و گاهی ضایع کردن نعمات معنوی ، مادی و حتی استفاده نادرست از امکانات معنوی در زمره ظلم و اسراف اختصاص یافته است.

نکته جالب توجه توصیه قرآن به بازگشت اسراف کنندگان از راهی که در پیش گرفته اند به راه نیکی و صرفه جویی است. از این رو تأکید می کند که مسرفین از رحمت و بخشش الهی مایوس نشوند . خدای متعال در آیه ٢٧ سوره بنی اسرائیل نیز اینگونه تکلیف می کند که :

در فرهنگ اسلامی همانگونه که دیدیم، زیاده روی در مصرف و استفاده از نعمت های مادی را از پائین ترین مراتب اسراف می داند، گستردگی مقوله اسراف آنچنان است که حتی در بحث عقاید و اعمال فردی و اجتماعی راه پیدا نموده و به جرأت می توان گفت : در هیچ مذهبی به این اندازه برمیانه روی و اعتدال سفارش و تأکید نشده است.

جایگاه قناعت در روایات

میانه روی لشگر عقل ؛

١-       « امام کاظم (ع) : در وصیت نامه ای به هشام یکی از لشگریان عقل را میانه روی از لشگریان جهل زیاده روی است.»۴

٢-       بخشش وترحم اسراف کار هم مذموم است :

٣-       « حضرت امیر (ع) : زیاده روی و اسراف مکن زیرا بخشش  اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود»

۴-       میانه روی باعث پایداری نعمت می شود :

۵-       » امام موسی بن جعفر (ع) : به کسی که در زندگی میانه روی و قناعت کند نعمت او باقی می ماند و آنکه با تبذیر و اسراف زندگی کند ، نعمتش از بین می رود »۶

۶-       زیاده از حد اسراف است :

٧-       « امیرالمؤ منین (ع) : هر چیزی بیشتر از اقتصاد ( میانه روی ) اسراف است »٧

علاوه بر این در سخنان گوهر بار ائمه و اولیاء الهی (ع) اسراف و زیاده روی به عنوان عوامل تباهی مال و ثروت و از بین رفتن برکت و مقدمه و زمینه فقر و تنگدستی یاد شده است.

قناعت فضیلت بزرگان :

در کنار بحث اسراف که همواره در اسلام مورد مذمت قرار گرفته مسئله قناعت از جمله ی خصلت ها و ویژگی های ارزشمند برای یک مسلمان بشمار می رود، و همواره مورد توجه اسلام و اولیاء دین قرار گرفته است. در فرهنگ اسلامی صفت قناعت از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه و از آن بعنوان وسیله ای که سعادت ابدی آدمی را به دنبال داشته است بی تردید جای گرفتن قناعت در فرهنگ اسلامی و ترویج آن توسط بزرگان اهل فن صرف نظر از جایگاه علمی و تأثیرات شگرفی که در زندگی آدم ها دارد موضوعی کاملاً تثبیت یافته ی تجربی است که آدمی همواره عدم رعایت آن را از دست دادن فرصت ها و داشته های خویش به تلخی تجربه نموده است.

این تجربه آن زمانی تلختر و کشنده است که آسیب زدگی اجتماع و زندگی مردمان بعلت قناعت ناپذیری و گرایش به اسراف و تبذیر باشد
امام باقر (ع) می فرماید :

« هر که قناعت کند به آنچه که خدا به او می دهد، غنی ترین مردم است ».

در بسیاری از کتب اخلاقی خو گیری نفس انسان با صفات برجسته اخلاقی نقطه آغاز حرکت انسانی به سمت کمال حقیقی آسمانی بشمار می آید.

از جمله این صفات برجسته، قناعت پذیری و قانع بودن به موهبت های خداوند ی است. در حقیقت علمای اخلاق در کنار بیان فضیلت های قناعت ، روش های تحصیل این صفت پسندیده مورد بحث و بررسی دقیق قرار داده اند و به صورت مفصل به این امر پرداخته اند.

بر این اساس در می یابیم که در آموزه های دینی ما علاوه بر اینکه مسئله قناعت و صرفه جویی یک مسئله تأثیر گذار در جامعه به حساب می آید به ابعاد اجتماعی  آن نیز پرداخته شده و بعنوان یک فضیلت همواره مورد تشویق قرار گرفته است.

به هم پیوستگی اجتماع و اثر پذیری تغیرات زندگی مردم بر یکدیگر و ضرورت ، گریز از آسیب های طبیعی و غیر طبیعی و نیز در نظر گرفتن نیاز های روز مره و آینده زندگی نیاز آدمی را به رعایت فرهنگ قناعت صد چندان می کند.

صرفه جویی و قناعت در ابیات و هنر ایرانی :

ادباء ، شعرا، هنرمندان ایرانی در طول تاریخ به لحاظ دغدغه های فراوان از پیامد های اسراف سخنان فراوانی را در این زمینه به یادگار گذاشته اند. سعدی شاعر شیرین سخن ایران در کتاب بوستان سعدی از بدی اسراف و تشویق به صرفه جویی چنین آورده است.
چو کم خوردن طبیعت را .

راه های مبارزه با اسراف

الف ) استفاده از ظرفیت های دینی عمومی :

مردم ایران بعلت پیوند با دین و مظاهر مقدس دینی که دارند بخوبی سنت های نهادینه شده را می پذیرند و بر آن  می گمارند.

بیان و آیات قرآن کریم و احادیث نورانی معصومین علیه السلام در مذهب اسراف و ترغیب به صرفه جویی بهترین راه کارعمومی سازی و نهادینه سازی فرهنگ صرفه جویی و پرهیز از اسراف است .

ب ) باز نگری وقایع تاریخی و رخدادهای طبیعی :

به تصویر کشیدن سرانجام اسراف کاران در همه طبقات اجتماعی و پیوند آنها با اتفاقات طبیعی از جمله عوامل باز دارنده اسراف گرایی و سوق دادن جامعه به سمت و سوی قناعت و صرفه جویست بی گمان در این قسمت بیشترین نقش را رسانه های جمعی بویژه رادیو و تلویزیون می تواند ایفا نماید.

ج ) ارتباط بخش بلایای طبیعی به موضوع اسراف :

به نظر می رسد مسائلی نظیر کم آبی ، خشکسالی و ...بهترین دلایل اثبات بدی اسراف و مفید بودن قناعت در زندگی روزمره است. برای مبارزه با اسراف و ترویج مصرف صحیح، به ریشه ها باید استناد  در این میان خود خشکسالی و کم آبی و.. .
دلیل بسیار خوبی برای وادار نمودن جامعه به اهتمام در قناعت و صرفه جویی است

 

منابع

.. سایت تبیان

.. سایت سلامت

.. سایت راسخون

١ ٢–گناهان کبیره
٣
همان ص ١٠٣
۴-
تحف العقول ص ٣۴
۵-
غررالحکم ص ٣۴
۶-
مجموعه الاخبار باب ١٧١ حدیث ۶ / ٩ – کلیات سعدی
٧-
تحف العقول ص ٣٠١
٨-
معراج السعاده ص ٣٨٧
٩-
کلیات سعدی

 
     
     
 
   منبع:   سایت تبیان
 
 
 
 
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩١/١٠/١۵ تعداد بازدیـد : ۵٩۵ نسخه چاپی
 
 
طبقه بندی موضوعی    
بهداشت و سلامت    
تجارت و اقتصاد    
فرهنگ و هنر    
فناوری اطلاعات    
مدیریت شهری    
معلومات عمومی    
ورزش و سرگرمی    
 
 
 
 
 
© 2005 - 2017  Hamedan.ir
آمار و اطلاعات کاربران
۴ کاربران آنلاین :
۷۷,۳۳۷ تعداد بازدید :
   
   
 
سایت های مرتبط
مرکز اطلاعات مدیریت شهری
سایت مرجع مدیریت شهری
موسسه فرهنگی تبیان
موسسه فرهنگی راسخون
 
لینک های مرتبط
شهر الکترونیک همدان
پایگاه اطلاع رسانی
مناقصات و مزایدات
پیام ها و اطلاعیه ها
 
دسترسی سریع 
آرشیـو مجلات
آرشیـو مدیریت شهری
آرشیـو مجله فناوری
آرشیو مجله بهداشت
 
 
 
کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال متعلق به شهرداری همدان بوده و هر گونه کپی برداری بدون ذکر منبع غیر مجاز می باشد
طراحی و پشتیبانی : سازمان آمار و فناوری اطلاعات شهرداری همدان