شنبه ۲۷ مهر ۱۳۹۸   |   Sat October 19, 2019  
   
 
 آرشیو  |  جستجو         
         صفحه اصلی   |
     پربازدیدترین ها
مجله بهداشت و سلامت - سال هفتم- شماره 37
مجله بهداشت و سلامت - سال ششم- شماره 36
مجله مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 2
ورزش و سرگرمی - سال هفتم- شماره36
مجله مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 1
مجله بهداشت و سلامت - سال هفتم- شماره 39
معلومات عمومی - سال هفتم- شماره 1
معلومات عمومي - سال هفتم - شماره 2
مجله فناوری اطلاعات - سال هفتم- شماره 32
مدیریت شهری - سال هفتم- شماره 3
     مدیریت شهری
مدیریت شهری -  شماره 11
مدیریت شهری -  شماره 10
مديريت شهري -  شماره 9
مدیریت شهری -  شماره 8
مديريت شهري -  شماره 7
مدیریت شهری -  شماره 6
مدیریت شهری -  شماره 5
مدیریت شهری -  سال هشتم-شماره 4
مدیریت شهری -  سال هفتم- شماره 3
مجله مدیریت شهری -  سال هفتم- شماره 2
  بیشتر ...
     فناوری اطلاعات
فناوری اطلاعات -  شماره 34
فناوري اطلاعات -  شماره 33
مجله فناوری اطلاعات -  سال هفتم- شماره 32
مجله فناوری اطلاعات -  سال هفتم- شماره 31
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 30
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 29
مجله فناوری اطلاعات -  سال ششم- شماره 28
مجله فناوری اطلاعات -  سال پنجم- شماره 27
مجله فناوری اطلاعات -  سال پنجم- شماره 26
مجله فناوری اطلاعات -  سال چهارم- شماره 25
  بیشتر ...
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩۵/٠٨/١۵ تعداد بازدیـد : ۵١٩ نسخه چاپی
 
 فرهنگ و هنر
 شماره ٣٧
 
 
 
فرهنگ و هنر

 

در این شماره میخوانید:

.. اسراف مهمترین عامل نابودی خیر و برکت

.. معیار اسراف

.. پیامدهای اخروی اسراف

.. انواع اسراف

  

اسراف مهمترین عامل نابودی خیر و برکت

بیشک یکی از عوامل مهم فقر و تنگدستی در جهان، اسراف و تبذیر است. آنهایی که دست به ولخرجی و ریخت و پاشهای بیحد و حساب میزنند، سرانجامی جز تهیدستی و شکست اقتصادی در انتظارشان نیست. امام صادق علیهالسلام به عبید فرمودند: «یا عُبَیدُ اِنَّ السَّرَفَ یورِثُ الْفَقْرَ وَاِنَّ الْقَصْدَ یورِثُ الْغِنی؛ ای عبید! اسراف باعث فقر میشود و میانهروی موجب بینیازی میگردد.»

بیتردید ابتلا به اسراف و تبذیر، یکی از مشکلات جامعه است. مصرفگرایی و زیادهروی در مصرف، مشکلات اقتصادی بسیاری برای جامعه ایجاد کرده است. مشکل اسراف آن چنان در تار و پود جامعه ریشه دوانده است که صرفهجویی و جلوگیری از اسراف و تبذیر به عنوان یکی از راه حلهای اساسی تنظیم اقتصاد جامعه اسلامی مطرح میشود.

از دیدگاه قرآن، اسراف یکی از نکوهیدهترین کارهاست که حتی آن را یک عمل فرعونی دانسته و میفرماید: «وَاِنّ فِرعَونَ لَعالٍ فِی الاَرْضِ وَاِنَّهُ لَمِنَ المُسْرِفین» (١)

علاوه بر آن، قرآن اسرافکنندگان را اصحاب دوزخ میشمارد: «اِنَّ الْمُسْرِفینَ هُمْ اَصْحابُ النّارِ» .(٢)

امروزه اسراف و تبذیر به صورت عرف و عادت و گاه یک ارزش درآمده است. از این رو تغییر زیرساختهای عرفی، اخلاقی و فرهنگی جامعه یکی از مهمترین عوامل برای نابود کردن اسراف به شمار میآید که آن هم در گرو درک صحیح این مشکل است.

*تعریف اسراف و تبذیر

واژه «اسراف» در لغت به معنی «گزاف کاری کردن، در گذشتن از حد میانه، تلف کردن مال، ولخرجی کردن آمده است.(٣)

واژه اسراف تنها یک واژه اقتصادی نبوده بلکه این واژه قبل از آنکه نشانه جرم در امور اقتصادی باشد، بیانگر وضعیت نامناسب و غیرمعقول اخلاقی و فرهنگی شخص یا جامعه مسرف است که حالت تجاوزگرانه و بیاعتنایی به قوانین و حدود شرعی و انسانی است. بر این اساس، به کارگیری این واژه در قرآن کریم و ادعیه ماثوره در مورد تجاوز از مرز شرع و خصلتهای انسانی و گام نهادن به وادی گناه و معصیت بسیار است. «وَ ما کانَ قَوْلُهُمْ اِلاّ أنْ قالُوا رَبَّنا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ اِسْرافَنا فی أَمْرِنا وَثَبّت اَقْدامَنا وَانْصُرْنا عَلَی الْقَومِ الْکافِرین»؛ (۴) «و سخن آنان جز این نبود که گفتند: پروردگارا، گناهان ما و زیادهروی ما در کارمان را بر ما ببخش و گامهای ما را استوار دار و ما را بر گروه کافران یاری ده.»

*پیامدهای دنیوی اسراف و تبذیر

١. کم برکتی

اسراف، عملی مخالف تقوا و دستورات و سفارشهای خدا و اولیای الهی است و باعث میشود برکت از زندگی انسان رخت بربندد. امام صادق علیهالسلام فرمودند: «اِنَّ مَعَ الاسْرافِ قِلَّةَ الْبَرَکةِ؛ (۵) همانا اسراف همراه با کاهش برکت است.»

٢. زوال نعمت

یکی از آثار شوم اسراف و تبذیر تباهی و زوال نعمت است. امام علی علیهالسلام فرمودند: «اَلْقَصْدُ مَثْراةٌ وَالسَّرْفُ مَثْواةٌ؛ (۶) اعتدال و میانهروی موجب فراوانی مال و ثروت و اسراف باعث تباهی و نابودی آن است.»

از امام کاظم علیهالسلام نقل شده که فرمودند: «مَنِ اقْتَصَدَ وَقَنِعَ بَقِیتْ عَلَیهِ النِّعْمَةُ وَمَن بَذَّرَ وَاَسْرَفَ زالَتْ عَنْهُ النِّعْمَةُ؛ (٧) کسی که میانهروی و قناعت ورزد، نعمتش باقی میماند و آنکه تبذیر و اسراف کند، نعمتش زوال میپذیرد.»

٣. ورشکستگی (افلاس)

از دیگر آثار زیانبار افراط و ولخرجی که کم و بیش در اطراف خود به چشم دیدهایم، ورشکستگی است. خیلی از افراد به خاطر داشتن ثروت زیاد دست به انواع ریخت و پاشها و ولخرجی میزنند و چون دارای ثروت هستند، ترسی از آینده ندارند، غافل از اینکه ولخرجی موجب مفلسی و بینوایی است.

امام علی علیهالسلام فرمودند: «مَنْ افْتَخَرَ بِالتَّبْذیرِ اِحْتَقَرَ بِالاِْفْلاسِ؛ (٨) هر کس به ریخت و پاش افتخار کند، با تهیدستی (ورشکستگی) کوچک میشود.»

۴. فقر

بیشک یکی از عوامل مهم فقر و تنگدستی در جهان، اسراف و تبذیر است. آنهایی که دست به ولخرجی و ریخت و پاشهای بیحد و حساب میزنند، سرانجامی جز تهیدستی و شکست اقتصادی در انتظارشان نیست.

امام صادق علیهالسلام به عبید فرمودند: «یا عُبَیدُ اِنَّ السَّرَفَ یورِثُ الْفَقْرَ وَاِنَّ الْقَصْدَ یورِثُ الْغِنی؛ (٩) ای عبید! اسراف باعث فقر میشود و میانهروی موجب بی نیازی میگردد.»

۵. نابودی امکانات

از جمله آثار ولخرجی، نابودی امکانات است. امیرمؤمنان علی علیهالسلام فرمودند: «اَلاِْسْرافُ یفْنی الْجَزیلَ؛ (١٠) اسراف، [امکانات] زیاد را نابود میسازد.» 

۶. بخل

یکی از صفات اخلاقی که مورد توجه دین و اولیای الهی است و ائمه معصومین علیهم السلام آن را بخشی از سیره و روش خود قرار داده بودند، جود و بخشش است. در روایتی از پیامبر اکرم صلی ا... علیه و آله ولخرجی و افراط در مصرف، یکی از آفتهای این فضیلت اخلاقی بیان شده است: «آفةُ الْجُودِ اَلسَّرْفُ؛ (١١) اسراف آفت سخاوت است.» یعنی، اسراف و تبذیر فرد باعث میشود که نتواند جود و بخشش داشته باشد و به این صفت اخلاقی عمل کند.

٧. بیماری جسمی

امروزه پژوهشهای دانشمندان به این نتیجه رسیده که سرچشمه بسیاری از بیماریها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده در بدن باقی میماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی برای قلب و سایر دستگاههای بدن است و هم منبع آمادهای برای انواع عفونتها و بیماریهاست. عامل اصلی تشکیل این مواد مزاحم، اسراف و زیادهروی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و برای جلوگیری از آن راهی جز رعایت اعتدال در غذا نیست. (١٢)

بیجهت نیست که علی بن حسین واقد در جواب طبیب مسیحی که پرسید: در کتاب شما چیزی از علم طب نیست، در حالی که علم دو تاست، علم پزشکی و علم ادیان، گفت: خداوند تمام پزشکی را در نصف آیه جمع کرده است: «کلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفوا»؛ (١٣) «بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید.» و پیامبر ما تمام پزشکی را در یک جمله خلاصه کردند و فرمودند: «اَلْمِعْدة بَیتُ کلّ داءٍ وَالْحِمْیةُ رأْسُ کلّ دَواءٍ؛ (١۴) «معده خانه هر بیماری و پرهیز برترین داروست.» طبیب مسیحی گفت: قرآن و پیامبر شما چیزی از پزشکی برای جالینوس باقی نگذاشتهاند. (١۵)

٨. محرومیت از هدایت

یکی از این عوامل که باعث محرومیت انسان از هدایت میشود، اسراف و تبذیر است. قرآن کریم درباره اسرافکاران و کسانی که در معصیت و گناه پا را از حد فراتر نهادهاند میفرماید: «اِنَّ ا... لایهْدی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کذّاب»؛ (١۶) «خدا کسی را که افراطکار دروغزن باشد، هدایت نمیکند.» به عبارت دیگر اسراف از آنها سلب توفیق کرده، بهرهای از بینات نمیبرند و در نتیجه در وادی ضلالت و گمراهی باقی میمانند.

٩. بیمروّتی

جوانمردی و مروت که از خصال نیک انسانی است و همگان دارنده این صفت را میستایند، با اسراف و تبذیر قابل جمع نیست. علی علیهالسلام فرمودند: «مِنَ المُروّةِ اَنْ تَقْصِدَ فَلا تَسْرِفَ وَتَعِدَ فَلا تُخْلِفَ؛ (١٧) از جوانمردی است که میانهروی کنی و زیادهروی ننمایی و چون وعده دادی خلف وعده نکنی.»

١٠. از بین رفتن شرافت

خصلت شرافت که فرد را در اجتماع مورد تکریم و احترام قرار میدهد، با افراط و ولخرجی از بین میرود. امیرمؤمنان علی علیهالسلام فرمودند: «مِنْ اَشْرَفِ الشَّرَفِ اَلْکفُّ عَنِ التَّبْذیرِ وَالسَّرَفِ؛ (١٨) از شریفترین شرافتها، خودداری از تبذیر و اسراف است.» اگر فرد دست به اسراف و تبذیر بزند، به دست خود اسباب شرافت خویش را از بین میبرد.

١١. سلب توفیق

رسول گرامی اسلام صلی ا... علیه و آله میفرمایند: «اَمّا عَلامَةُ الْمُسْرِفِ فَأَرْبَعَةٌ: اَلْفَخْرُ بِالباطِلِ وَیأْکلُ مالَیسَ عِنْدَهُ وَیزهدَ فی اِصْطِناعِ المَعْروفِ وَینْکرُ مَن لا ینْتَفِع بِشَی ءٍ مِنْهُ؛ (١٩) نشانه اسرافکار چهار چیز است: به کارهای باطل مینازد، آنچه را فراخور حالش نیست میخورد، در انجام کارهای خیر بیرغبت است و هر کس را که به او سودی نرساند، انکار میکند.»

١٢. عدم استجابت دعا

یکی از عوامل عدم استجابت دعا، اسراف و تبذیر است. امام صادق علیهالسلام فرمودند: «اَرْبَعَةٌ لا تُسْتَجابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ... وَ رَجُلٌ کانَ لَهُ مالٌ فَأفْسَدَهُ فَیقُولُ اللهمَّ ارْزُقْنی فَیقالُ لَهُ أَلَمْ آمُرْک بِالاقْتِصادِ، اَلَمْ آمُرْک بِالاِْصْلاحِ؛ (١٧) چهار دسته هستند که دعایشان مستجاب نمیشود... و مردی که مالی داشته که آن را ضایع کرده و میگوید: خدایا به من روزی بده، به او گفته میشود: آیا تو را به میانهروی امر نکردم؟ آیا به تو دستور اصلاح [در مال] را ندادم»

 

معیار اسراف

احادیثى از حضرت امام صادق(ع) نقل است كه در مورد اسراف به اصحاب مى‏فرمایند: كمترین حد اسراف این است كه لباسى را كه بیرون خانه براى حفظ آبرو مى‏پوشى در داخل خانه نیز بپوشى یا باقیمانده آب و غذا را كه در ظرف مى‏ماند دور بریزى و یا خرما را خورده و هسته آن را دور اندازى. (میزان‏الحكمه، ۴/۴۴٨.) در بعضى از احادیث آمده است كه هنگام وضو گرفتن باید مواظب باشیم كه دچار اسراف نشویم و مقدار یك مد (معادل سه چهارم لیتر) آب براى وضو كفایت مى‏كند.

و نیز در ذیل آیه شریفه ٣١ سوره اعراف: «كلوا و اشربوا...» احادیثى از حضرت امام صادق(ع) نقل شده است كه از آن جمله این حدیث است كه «عیاشى از ابان بن تغلب‏» از آن حضرت نقل مى‏كند كه مال و ثروت از آن پروردگار است كه آن را نزد مردم به امانت گذاشته است و به آنها اجازه فرموده كه در حد اعتدال و میانه‏روى بخورند و بیاشامند و لباس بپوشند، و نكاح كنند، مركب سوارى داشته باشند و مازاد آن را به فقراى مؤمن ببخشند و بدین‏وسیله اختلافات طبقاتى را از بین ببرند و پراكندگیها را ترمیم كنند و كسى كه این‏گونه عمل مى‏كند، آنچه مى‏خورد و مى‏آشامد، اعمالش مباح است و نكاح او و استفاده از مركوبش نیز حلال است و كسى كه از این حد تجاوز كند بر او حرام است و سپس فرمود كه اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.

از فرمایش امام(ع) كه نظرشان را به صراحت اعلام و مى‏فرمایند: «من عدا ذلك كان علیه حراما» (تفسیر برهان، ٢/١٠.) حرمت اسراف به وضوح آشكار مى‏شود و وقتى از حد متعادل و مشخص كه در این حدیث‏شریف بدان تصریح شده تجاوز شد به حرمت مى‏انجامد و به دلیل این‏گونه احادیث و یا به دلیل نهى صریح قرآن (لاتسرفوا) اسراف و تبذیر نوعى حریم‏شكنى و عصیان در برابر امر پروردگار و از گناهان كبیره محسوب مى‏شود. در حدیثى دیگر مى‏فرماید: «كسى كه چیزى را در غیر اطاعت‏ خدا انفاق كند او مبذر است و كسى كه در راه خدا چیزى را انفاق كند او مقتصد است. (تفسیر برهان، ٢/۴١۶.) در این جا معلوم مى‏شود كه بذل و بخشش اگر به قصد و نیت الهى نباشد حكم اسراف را دارد و اصولاً از دید اسلام چنین عملى اخلاقى و پسندیده نیست‏

 

 پیامدهای اخروی اسراف

در قرآن و روایات برای اسراف و تبذیر آثار اخروی نیز بیان شده که به برخی از آنها اشاره میشود:

١. خشم الهی

اسرافکار از رحمت خداوند دور بوده، گرفتار خشم الهی میشود، همان گونه که در قرآن کریم آمده است: «وَلا تُسْرِفُوا اِنَّهُ لا یحِبُّ الُمسْرِفینَ»؛ «زیادهروی نکنید که او اسرافکاران را دوست ندارد.» انعام/١۴١.

امام جعفر صادق علیهالسلام هم در این زمینه فرمودند:«اِنَّ السَّرَفَ اَمرٌ یبْغِضُهُ ا... ُ؛ اسراف از اموری است که مورد غضب خداست.» الکافی، ج۴، ص۵٢، ح٢.

٢. کیفر اخروی

کسانی که از ذکر خدا روی گردانده، آیات او را فراموش کنند همچنین آنهایی که نعمتهای خدادادی چون چشم و گوش و عقل را در مسیر نادرست به کار گرفته، آنها را بیهوده بر باد دهند، نه تنها گرفتار فقر و تنگدستی در دنیا میشوند، بلکه عذاب اخروی نیز در انتظار آنها خواهد بود: «وَکذلک نَجْزی مَنْ أسْرَفَ وَلَمْ یؤْمِنْ بِآیاتِ رَبِّه وَلَعذابُ الاخِرَةِ اَشَدُّ وَاَبْقی»؛ طه/ ١٢٧ «و این گونه هر که را به افراط گراییده و به نشانههای پروردگار ایمان نیاورده است، سزا میدهیم و قطعاً عذاب آخرت سختتر و پایدارتر است.» همچنین فرمود: «وَاَنَّ المُسْرفینَ هُمْ اَصْحابُ النّارِ»؛ غافر/۴٣ «و افراطگران همدمان آتشند.»

٣. خواری قیامت

وقتی امیرمؤمنان علیهالسلام در عطایای بیتالمال رعایت مساوات کردند، عدهای از خودخواهان بر حضرت ایراد گرفته، آن را برخلاف سیاست دانستند. حضرت ضمن ایراد خطبهای به آنها فرمود:

«آگاه باشید که بخشیدن مال در غیر حقش تبذیر و اسراف است. این کار در دنیا انجام دهنده آن را بالا میبرد ولی در آخرت موجب سرافکندگی وی میشود و در میان مردم گرامیش مینماید ولی نزد خداوند خوارش میسازد. هیچ کس مال خودش را در غیر مورد حقش مصرف نکرد و به غیر اهلش نسپرد جز اینکه خداوند او را از سپاسگزاری آنان محروم ساخت و محبتشان با دیگری بود.» نهج البلاغه، خطبه ١٢۶.

۴. هلاکت

اسراف از هر نوعی که باشد، انسان را به نابودی میکشاند؛ به خصوص افرادی که با انکار آیات الهی و تکذیب پیامبران درباره خویش و جامعهای که در آن زندگی میکنند، اسراف کنند.

 

انواع اسراف

كاربرد واژه اسراف در آیات قرآن میتوان به این نتیجه رسید كه این واژه در حوزه مسائل مختلفی به كار رفته و هدف از آن در همه موارد بیان خروج از اعتدال و حد میانه در مسائل و امور بوده است. در این جا به برخی از موارد اشاره شده در آیات قرآن درباره اسراف میپردازیم.

 *اسراف اعتقادی

شرك به خدا و بتپرستی و یا كفر به خدا و عدم اعتقاد و باور به توحید به عنوان مصادیقی از اسراف مورد اشاره و سرزنش قرار گرفته است.(طه، آیه ١٢۴ و ١٢٧) از نظر قرآن، این گونه نگرش به هستی و جهان‌‌بینی، امری نادرست و به دور از اعتدال و حقانیت است. پیامد چنین نگاهی در دنیا و آخرت گرفتاریهای متعدد و نابینایی و عدم درك درست مسائل دیگر است. كسی كه ناتوان از درك هستی و نقش خداوندگاری است، در مسائل روزانه خویش نیز نمیتواند تحلیل درستی از مسائل داشته باشد و در نتیجه آن رفتار و كنشها و واكنشهایش وی را از رسیدن به مقصد دور میسازد و همواره با دست خویش خود را گرفتار اموری میكند كه جز بدبختی حاصلی نخواهد داشت.

به عنوان نمونه كسی كه خدا و نقش او را در مدیریت و اداره دنیا و به درستی درنیابد با پدید آمدن كوچكترین مشكلی، به اندوه دچار میشود و یا هرگاه مالی را از دست دهد اندوهگین میشود. این گونه است كه عدم درك و تحلیل درست از هستی و بینش نادرست نسبت به خدا و جایگاه او موجب میشود كه در امور دنیوی و گرفتاریهای آن خود را ببازد و بر مشكلات خویش بیفزاید. افزون بر آن كه در آخرت نیز باید پاسخگوی رفتار و اعمال و عقیده خویش باشد و به عذابهای دردناك گرفتار شود.

 *اسراف اخلاقی

اسراف اخلاقی به معنای گرایش به مادیات و قطع علاقه از خداوند است. آیات قرآن بسیاری از صفات انسانی را كه موجب میشود او به گناه دست زند، به عنوان امری اسرافی مورد بررسی و تحلیل قرار داده و از آن بازداشته است.

اسراف در حوزه اخلاق فردی و اجتماعی به این معناست كه شخص صفاتی را در خود پدید آورد كه وی را از حالت اعتدال و میانهروی بیرون برد. برخی از صفات مانند تكبر و بخل و مانند آن را میتوان از مصادیق بارز اسراف در حوزه اخلاق معرفی كرد.

در حوزه عمل اجتماعی نیز وقتی سخن از اسراف به میان میآید مراد از آن رفتارهای ناشایستی است كه از فرد سر میزند. به عنوان نمونه استكبارورزی كه در نابهنجاریهای زشت اجتماعی و بازتاب صفت زشت اخلاقی تكبر است از جمله نمونههای خروج از اعتدال و تجاوز از حد و حدود است. انحراف جنسی(اعراف، آیه ٨٠ و ٨١ و ذاریات آیه ٣٢ و ٣۴) و انجام اعمال زشت خودكامگی، استكبار، استثمار و خونریزی و ستم و هرگونه فساد و تباهی اجتماعی از مصادیق بارز اسراف به شمار میرود.

*تأكید بر میانهروی در همه امور

از آن جایی كه آثار اجتماعی اسراف در حوزه هنجاری بسیار زیاد و تأثیرگذار است، خداوند از مؤمنان میخواهد كه همواره اعتدال و میانهروی در امور را سرلوحه خویش قرار دهند و با اسراف خویش موجبات تباهی و فساد در جامعه و زمین را فراهم نیاورند.(شعراء، آیه ١۵٢)

بیگمان اسراف در همه حوزهها آثار زیانباری به جای خواهد گذاشت كه از جمله آنها میتوان به دوری از محبت خدا(اعراف آیه، ٣١ و انعام، آیه١۴١) و نیز سستی و ضعف در رسیدن به موفقیت در حوزههای مختلف زندگی اشاره كرد.(آل عمران، آیه ١۴٧) چنان كه اسراف در حوزه اقتصادی موجب اتلاف منابع ثروت میشود و رفاه فردی و عمومی جامعه را با خطر مواجه میسازد. به هر حال قرآن، اسراف را به عنوان یك رویكرد ضد هنجاری شناسایی و مورد تحلیل قرار میدهد و با اشاره به ابعاد مختلف و مصادیق و موارد گوناگون و آثار زیانبار آن در دنیا و آخرت، از مؤمنان میخواهد كه خود را از آن رهایی بخشند و با دوری از شهوت پرستی(اعراف، آیه ٨١) و پرهیز از روحیه ناسپاسی و كفران نعمت(اسراء، آیه ٢۶) تكبر و خودكامگی و استعمار و سیطره جویی(یونس، آیه ٣١ و دخان، آیه ۴۴ و نمل، آیه ٣۴) و عُجب و خودبینی (یونس آیه ١٢) خود را از آن برهاند.

 
     
     
 
   منبع:   هگمتانه
 
 
 
 
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩۵/٠٨/١۵ تعداد بازدیـد : ۵١٩ نسخه چاپی
 
 
طبقه بندی موضوعی    
بهداشت و سلامت    
تجارت و اقتصاد    
فرهنگ و هنر    
فناوری اطلاعات    
مدیریت شهری    
معلومات عمومی    
ورزش و سرگرمی    
 
 
 
 
 
© 2005 - 2019  Hamedan.ir
آمار و اطلاعات کاربران
١ کاربران آنلاین :
۱۱۰,۰۷۱ تعداد بازدید :
   
   
 
سایت های مرتبط
مرکز اطلاعات مدیریت شهری
سایت مرجع مدیریت شهری
موسسه فرهنگی تبیان
موسسه فرهنگی راسخون
 
لینک های مرتبط
شهر الکترونیک همدان
پایگاه اطلاع رسانی
مناقصات و مزایدات
پیام ها و اطلاعیه ها
 
دسترسی سریع 
آرشیـو مجلات
آرشیـو مدیریت شهری
آرشیـو مجله فناوری
آرشیو مجله بهداشت
 
 
 
کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال متعلق به شهرداری همدان بوده و هر گونه کپی برداری بدون ذکر منبع غیر مجاز می باشد
طراحی و پشتیبانی : سازمان آمار و فناوری اطلاعات شهرداری همدان