تاریخ انتشار : ١٣٩٧/٠۵/٠۶ |
 مدیریت شهری
 شماره 10
 
 
   
مدیریت شهری

 

در این شماره میخوانید:

زمین را از بلعیده شدن نجات دهیم

به مثلث ظروف پلاستیکی توجه کنیم

عملکرد موفق آلمان؛ در مبارزه علیه انباشت زبالهها

  

زمین را از بلعیده شدن نجات دهیم

ظروف یکبار مصرف و کیسههای پلاستیکی در حال بلعیدن کره زمین هستند و هیچ نقطه این سیاره از آفات و صدمات آنها در امان نمانده است، وضعیتی که مشارکت همگانی و حمایت دولتها را برای کاهش این آفت میطلبد.

در طی سالها و با افزایش جمعیت، پلاستیک جزو وسایل لاینفک زندگی بشر شده و ادامه حیات بدون آن برای انسان متصور نیست، مشغله کاری شاید یکی از دلایل وفور استفاده از انواع این لوازم در قالب ظروف یکبار مصرف باشد؛ سفره، لیوان، قاشق، بشقاب و بسیاری اقلام دیگر که بعد از استفاده دیگر نیازی به شستن ندارند، شاید علت گرایش افراد به مصرف آنها باشد.

اما این آسایش طلبی بی تردید به بهای گزاف تمام میشود و چه بسا روزی فرا برسد که کیسهها و پسماندهای پلاستیکی انسانها را احاطه کرده باشند.

بنابر آمار اعلام شده از سوی سازمان حفاظت محیط زیست، با توجه به توسعه صنایع پتروشیمی، نفت و پیروی از الگوهای مصرف گرا،سالانه بیش از یک صد میلیون تن پلاستیک در دنیا تولید میشود.

از طرفی دیگر استفاده از ظروف یک بار مصرف در میهمانیها و سفرها، ایران را جزو ١٠ کشور پرمصرف در زمینه ظروف یکبار مصرف قرار داده است. بی توجهی به مصرف نایلون و پلاستیک باعث شده تا روزانه ۵٨ هزار تن زباله در شهرها و روستاهای کشور تولید شود که این میزان تولید با استانداردهای جهانی و میزان تولید زباله در کشورهای صنعتی فاصله بسیار دارد.

آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل به مناسبت روز جهانی محیط زیست ( پنجم ژوئن - ١۵ خرداد) هشدار داد که اگر روند آلودگی اقیانوسها به وسیله پلاستیک ادامه یابد، تا سال ٢٠۵٠ اقیانوسها بیشتر از جمعیت ماهی ها، پلاستیک خواهد داشت.

به گفته وی هرسال بیش از هشت میلیون تن پلاستیک در اقیانوسها رها میشود، اکنون تعداد میکروپلاستیکهای موجود در دریا از ستارههای کهکشان ما بیشتر است.

با توجه به اهمیت کاهش مصرف پلاستیک در زندگی روزمره شعار روز جهانی محیط زیست نیز با موضوع پلاستیک و با مضمون 'حذف آلودگی پلاستیک' تعیین شده بود.

کره زمین توسط ظروف یکبار مصرف و کیسههای پلاستیکی در حال بلعیده شدن است و هیچ نقطه از این سیاره بی نظیر، از آفات و صدمات آنها در امان نمانده است.

در راستای تلاش برای کنترل مصرف محصولات پلاستیکی، از سال ١٣٩١ روز ٢١ تیرماه در تقویم ملی به عنوان روز بدون پلاستیک نامگذاری شد تا مقدمهای برای جلب مشارکتهای مردمی در استفاده کمتر از کیسههای نایلونی باشد.

بر این اساس، سازمان حفاظت محیط زیست چند راهکار حذف و یا کاهش استفاده از ظروف یکبار مصرف و کیسههای نایلونی را که پایبندی به آنها بسیار ساده است، پیشنهاد میکند؛

- در مهمانی ها، مسافرت ها، جلسات و نشستهای خانوادگی و یا کاری، از ظروف دایم استفاده کنیم.

- اگر امکان استفاده مکرر از ظروف یکبار مصرف و کیسههای پلاستیکی وجود ندارد، تا حد امکان از گرفتن یا خرید آنها اجتناب کنیم.

- به رستورانها و مراکز تهیه غذا پیشنهاد دهیم از پلاستیک کمتر استفاده کنند.

- به جای دریافت کیسههای پلاستیکی، هنگام مراجعه به مراکز خرید کیسه پارچهای همراه ببریم.

- به فروشگاههایی مراجعه کنیم که کمتر از بسته بندیهای پلاستیکی استفاده میکنند.

- هنگام قدم زدن در کنار ساحل و یا جنگل، زبالههای پلاستیکی را جمع کنیم.

- یکدیگر را از اثرات زیانبار استفاده از کیسههای پلاستیکی و ظروف یکبار مصرف آگاه و به پرهیز از استفاده از آنها دعوت کنیم.

- با تفکیک زباله هایتر و خشک، به بازیافت پلاستیک کمک کنیم.

به مثلث ظروف پلاستیکی توجه کنیم

هیچ میدانی استفاده بی رویه از پلاستیک، مثلاً همین کیسههای پلاستیکی که از فروشگاهها و مغازهها میگیریم، دارد دنیا را نابود میکند و به محیط زیست، از حیوانات و گیاهان گرفته تا هوا و خاک چه صدمات جبران ناپذیری میزند؟

امسال شعار روز جهانی محیط زیست «حذف آلودگی با پلاستیک» بود. میدانی که ایران درشمار ١٠ کشور پرمصرف پلاستیک در جهان قرار دارد؟ خبر داری که سالانه ١٨۵هزار تن پلاستیک در کشور تولید میشود؟ اما در کشوری مثل هند تا سال ٢٠٢٢ میلادی استفاده از مواد پلاستیکی یک بار مصرف ممنوع است!

وقتی یک ظرف پلاستیکی میبینیم اگر به پشت ظرف توجه کنیم یک مثلث میبینیم که درون آن از عدد یک تا هفت نوشته شده است که هرکدام از این عددها یک کد هستند و به شما میگویند این ظرف چه نوع پلاستیکی است. کد یک، پلی اتیلن تری فتالات یا همان پت است که ظرفهای آب معدنی را شامل میشود و قابل بازیافت هستند؛ اما بهترین بخش یک بطری آب معدنی، درهای آن است که از نوع پلاستیک بهتری است. کد دو، اس پی آی، به پلاستیکهای ظرفهای شیر و شامپو گفته میشود و قابل بازیافت هستند. کد سه، پی وی سی نام دارند که معمولاً لولههای پولیکا از این جنس اند و قابل بازیافت نیستند.

اگر هم بازیافت شوند، نباید با مواد غذایی برخورد داشته باشند. کد چهار، پلی اتیلن نرم نام دارند که کیسههای بسته بندی مواد غذایی از این نوع هستند و قابل بازیافت هستند. کد پنج، پلی پروپیلن یا پی پی است که زیاد مناسب بازیافت نیستند؛ مثل ظرفهای ماست. کد شش، پلی استایرن یا همان فومها هستند که بازیافتشان خیلی هزینه دارد و معمولاً بازیافت نمیشوند. کد هفت، پلاستیکهای پلی کربنات و پلی لاکتیدها هستند. مثل سی دیها که کمتر بازیافت میشوند و پروسه ی بازیافتشان خیلی سخت است.»

متأسفانه فقط سه درصد از این پلاستیکها بازیافت میشوند و مردم چندان از اهمیت جداسازی این پلاستیکها آگاهی ندارند، این پلاستیکها کره ی زمین را تهدید میکنند و همه ی کشورهای جهان باید با این پدیده مبارزه کنند.

کیسههای پلاستیکی، هم آب دریاها و هم خاک را آلوده میکنند و سالها طول میکشد که این پلاستیکها تجزیه شوند، شاید بعضی از آنها تا ٠٠٢سال در طبیعت باقی بمانند.

کارشناسان محیط زیست نگرانند و میگویند که در سال ٢٠۵٠ میلادی تعداد پلاستیک در دریاها و اقیانوسها از تعداد ماهیان بیشتر خواهد بود و این یعنی فاجعه؛ یعنی سونامی پلاستیک در راه است.

عملکرد موفق آلمان؛ در مبارزه علیه انباشت زبالهها

آلمان در مبارزه علیه انباشت زبالهها بسیار موفق عمل کرده است و امروز برای مردمش مدیریت پسماند یک امر بدیهی تلقی میشود. تولید سالانه ٣٠ میلیون تن زباله خانگی و به طور کل ٣٢۵ میلیون تن زباله (به علاوه ضایعات ساختمانی و خودرو) و رابطه علت و معلولی میان رعایت نکردن بهداشت شهری و افزایش روزافزون بیماریهایی مانند وبا، تلنگری بود بر ژرمنها تا از قرن نوزدهم رفته رفته مدیریت پسماند، تکنولوژی پسماند و مقررات لازم را گسترش دهند!

مدیریت پسماند در این کشور همچون دیگر کشورها از جمع آوری و دفع مواد زاید آغاز تا مدیریت حرفهای آن ادامه پیدا کرد؛ تا جایی که در سالهای اخیر هدف آلمان از سیاستهای اتخاذشده در حوزه مدیریت پسماند، دستیابی به اقتصادی مبتنی بر بازیافت است که باعث صرفهجویی در منابع و کاهش اثرات نامطلوب روی محیط زیست میشود.

کشوری که روزی دفع زباله را تنها راه حل خود در برابر کپههای آشغال میدید، امروز به مرحلهای رسیده که این رویکرد را آخرین راه خود میداند؛ کاهش تولید زباله، استفاده مجدد، بازیافت و بازیابی انرژی برای دولت و مردم آلمان در اولویت قرار دارد و سیستم Green Dot توانسته این معضل را تا حدودی زیاید حل کند. شبکه دوگانه آلمان در جمع آوری پسماندها که حالا به یک سمبل و استاندارد حافظت از محیط زیست در اتحادیه اروپا بدل شده است و به واسطه آن تولیدکنندگان یا فروشندگان باید برای بسته بندی محصولات خود حتما از این سیستم استفاده ولوگوی آن را خریداری کنند؛ هرچه بسته بندی بزرگتر باشد، مبلغ بیشتری هم باید بابت آن بپردازند. در نتیجه این سیستم هوشمند تولیدکنندگان را بر آن داشت که کاغذ و فلز کمتر و شیشه نازکتر تولید کنند.

نتیجه ایجاد و راهاندازی چنین طرحی، تولید زباله کمتر و بازیافت راحتتر آنها بود و در نهایت کاهش حدود یک میلیون تن زباله در سال. اما اصل ماجرا چیز دیگری است، این طرح تمامی موفقیت خود را مرهون سیستم دسته بندی و مرتب سازی دقیق پسماندها میداند و از سال ٢٠١۵ جمع آوری جداگانه زبالههای مختلف شامل کاغذ، شیشه، پلاستیک و زبالههای آلی خانگی اجباری شد.

بگذارید این مسئله را در قالب یک مثال شرح دهیم. دولت آلمان در راستای سهولت بازیافت یا استفاده مجدد از زباله، شیشهها را براساس رنگ به سه دسته تقسیم کرده است. شیشههای سبز، قهوهای و شیشههای شفاف. بطریهای پلاستیکی یا جای روغن هم که جایگاه مخصوص خود را دارند.

آن چه در اقصی نقاط شهرهای این کشور به چشم میخورد، سطلهای زباله با رنگهای متنوع است که هرکدام نوعی از پسماند را در خود جای میدهد و در بالاترین سطح، سطلهای زباله زردرنگ هستند که به پسماندهای جدی تری مانند آلومینیوم یا پلی استرن و کارتن نوشیدنی اختصاص دارد. دولت آلمان تا به امروز توانسته بیش از ۵٠ درصد مواد ضایعاتی و دور ریختنی خود را بازیافت کند، تا جایی که نام قهرمان محیط زیست دنیا را بر خود نهاده اند.

لیکن به نظر میرسد دستیابی به این امر بدون همکاری میان دولت و ملت امکان پذیر نبوده است؛ آن چه آلمان را در خصوص مدیریت پسماند بی بدیل کرده، استفاده از تکنولوژیهای خاص و پیچیده نیست، بلکه فرهنگ سازی و قوانین شدید و سرسختانهای که دولت این کشور برای بهبود، استفاده مجدد و بازیافت برخی از مواد زائد تصویب کرده، گواه بر این مسئله است.

مردم از یک سو موظف به تفکیک زبالههای خانگی خود از مبدا هستند و کارخانهها نیز از سویی دیگر وظیفه دارند تا موادی چون باتری، زباله تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی، وسایل نقلیه، زبالههای زیست تخریب پذیر را به سرعت به مراکز بازیافت تحویل دهند که اگر غیر این باشد و شخص یا سازمان و صنعتی از این امر اجتناب کند، ملزم به پرداخت جریمههای هنگفت است؛ شاید همین یک دلیل کافی باشد که آلمانیها تا ٩٠ درصد در برخی از مناطق یا سازمان مدیریت پسماند همکاری و همدلی کنند.

دولت آلمان در اقدامی دیگر از جمله کشورهایی بود که برای نخستین بار پاکتهایی که غذای خرید را جایگزین پلاستیکهایی کردند که سالیان زیاد در طبیعت میماندند و تجزیه نمیشدند. حتی در بعضی از مارکتها شما میتوانید شانه تخم مرغ قبلی را با خود برده و دوباره آن را پر کنید و به خانه بیاورید و مغازه داران نیز موظف هستند در این راستا به شما کمک کنند.

بیرون از خانه هم که مشکلی پیش نمیآید، شهر پر است از سطل زبالههای رنگارنگی که میتوانید هر زبالهای را در جای مخصوص خود بگذارید و ممطئن باشید که هر روز یا دو روز یک بار این پسماندها به کورهها سپرده میشوند. بی شک مردم آلمان ازای که عضو شبکه Green Dot هستند و در تمیزی شهر خود میکوشند، احساس افتخار خواهندکرد؛ در شهرهای آلمان به وضوح شاهد این ضرب المثل هستیم که «شهر ما، خانه ما»

 
     
  منبع:   هگمتانه  
     
 
 
    پایگاه اطلاع رسانی مجله الکترونیک شهرداری همدان     شهر الکترونیک همدان